DALILIN DA YA SA IKIRARIN GALADIMA A KAN GWAMNA YUSUF YA GAZA TA FUSKAR SAHIHANCI ~ Munir I. Publisher

DALILIN DA YA SA IKIRARIN GALADIMA A KAN GWAMNA YUSUF YA GAZA TA FUSKAR SAHIHANCI

Daga Comrd. Munir I. Publisher

A siyasa, lokaci ba wai kawai yana bayyana dabara ba ne, har ma yakan tona asirin manufa. Lokacin da Alhaji Buba Galadima ya fara hare-hare kan Mai Girma Gwamna Abba Kabir Yusuf na Jihar Kano da kuma Daraktan Hukumar Tsaro ta DSS, hakan bai zo da mamaki ba. Waɗannan hare-haren ba su da tushe balle asali ta fuskar dimokuraɗiyya, sun bayyana ne daidai lokacin da aka cire shi daga kujerar Shugaban Majalisar Gudanarwa ta Kwalejin Kimiyya da Fasaha ta Jihar Kano, mataki na gudanarwa da aka ɗauka a matsayin wani ɓangare na shirin sake fasalin cibiyoyi da inganta aiki ƙarƙashin Kano First Agenda na Gwamna. Sakamakon wannan jerin abubuwa ba mai wahalar fahimta ba ne: ba batun dimokuraɗiyya ba ne, batun takaici ne.

Galadima ya riƙe mukaminsa a Kwalejin ne bisa amincewar gwamna, ba bisa wani haƙƙi na kundin tsarin mulki ba. Irin waɗannan naɗe-naɗe na gwamnati, a tsarinsu, suna ƙarƙashin bita, tantance aiki, da kuma ikon gudanarwa. Shawarar Gwamna Yusuf ta sake fasalin shugabancin Kwalejin, tare da bai wa Sarkin Gaya, Alhaji Aliyu Abdulkadir kujerar shugabanci, amfani ne da wannan ikon domin aiwatar da shirin gyaran cibiyoyi na gwamnati. Babu wani sashe na Kundin Tsarin Mulkin Nijeriya, ko Dokar Ilimi (Ƙa’idojin Ƙasa da Kafa Cibiyoyi), ko wata doka da ta bai wa wanda aka naɗa haƙƙin riƙe mukami har abada ko ɗaukar cire shi a matsayin tsanantawa ta siyasa.

Salon da Galadima ya bi abu ne da duk wanda ya daɗe yana bibiyar siyasar Nijeriya zai gane nan take. Shiru ko aƙalla rashin sukar gwamnati, lokacin da yake kan mukami. Sai kuma, bayan cire shi, a samu kwatsam an gano “mulkin kama-karya”, “murƙushe ‘yanci”, da “rikicin dimokuraɗiyya” a cikin gwamnatin da lokacin yana kan mukaminsa bai gano hakan ba. Wannan dole akwai abin tambaya a nan.

Daga cikin abubuwan da suka fi tayar da hankali a ikirarin Galadima akwai yunƙurinsa na jingina Daraktan DSS a Kano da abin da ya kira wani shiri na murƙushe ‘yan adawa. Wannan zargi za a iya kwatanta shi da rashin fahimtar kundin tsarin mulki. DSS hukuma ce ta tarayya da aka kafa ƙarƙashin Dokar Hukumar Tsaro ta Ƙasa ta 1986, tana aiki ƙarƙashin ikon gwamnatin tarayya, kuma tana ba da rahoto ta hannun Mai Bai wa Shugaban Ƙasa Shawara kan Tsaro. ayyukanta ba sa ƙarƙashin umarnin gwamnonin jihohi. Iƙirarin cewa Gwamna Yusuf na ba da umarni ga DSS a Kano kuskure ne mai girma game da yadda tsarin tarayya da tsarin tsaron Nijeriya ke aiki.

Daraktan DSS a Kano ya gudanar da ayyukan hukuma cikin hurumin kundin tsarin mulki da kuma bisa sahihan korafe-korafe. Duk inda aka gayyaci wasu domin amsa tambayoyi, an yi hakan ne bisa damuwa mai tushe a ƙarƙashin dokokin Nijeriya, ciki har da Dokar Yaki da Laifukan Yanar Gizo ta 2015, wadda ta fayyace iyakar ‘yancin faɗin albarkacin baki da kuma laifi a sararin yanar gizo. Kiran waɗannan matakai na doka da suna “ramuwar gayya ta siyasa” ba fafutuka ba ce, yin amfani da fahimtar jama’a ne domin manufofi na kashin kai da jam’iyya.

Gaskiyar abin da ake gani a Kano ƙarƙashin gwamnatin Gwamna Yusuf ta saba da labarin Galadima ta kowane bangare. ‘Yan’adawa na magana da aiki cikin ‘yanci. Kafafen yaɗa labarai na gargajiya da na dijital, na aiki ba tare da tsari na takurawa ba. Ayyukan siyasa na gudana a tsakanin jam’iyyu. Ƙungiyoyin farar hula na nan da murya mai ƙarfi. Waɗannan su ne alamomin jiha na gudanar da dimokuraɗiyya ba tare da tawaya ba, amma babu batun murƙushe ‘yanci.

A lokaci guda, ayyukan gwamnati suna bayyana kuma suna ƙaruwa. Manyan makarantun gaba da sakandare na Kano na fuskantar gyaran tsarin da aka daɗe ana buƙata. Basussukan gratutoci ga ma’aikatan da suka yi ritaya, waɗanda suka taru tsawon shekaru sakamakon sakaci, ana magance su. Tsarin siyasar ubangida wanda a baya ake raba mukamai a matsayin lada na siyasa maimakon cancanta da muradin jama’a, ana rushe shi sannu a hankali. Tabbas waɗannan sauye-sauye za su jawo rashin jin daɗi ga waɗanda tasirinsu ya dogara da tsohon tsari. Amma rashin jin daɗin masu gata ba rikicin dimokuraɗiyya ba ne. Samun nagartaccen mulki ne.

Al’ummar Kano na daga cikin jama’ar da suka fi fahimtar siyasa da tarihi a Nijeriya. Sun sha ganin sauye-sauyen siyasa masu sarkakiya, sun ga ire-iren wannan siyasar ƙorafi da ake gani a yanzu, kuma sun kware wajen bambance sukar dimokuraɗiyya ta gaskiya da kuma takaicin da aka sake masa suna da “fafutuka”. Wannan hikima ya kamata a yi amfani da ita a yanzu, ba tare da son zuciya ba.

‘Yancin faɗin albarkacin baki, kamar yadda Sashe na 39 na Kundin Tsarin Mulki ya tanada, haƙƙi ne da wannan gwamnati ba ta taɓa tauyewa ba. Amma abin da ta yi, kuma za ta ci gaba da yi, shi ne tabbatar da cewa ‘yancin magana ba ya rikidewa zuwa “haƙƙin” yaɗa ƙarya, tayar da rikici, ko gina labaran tsanantawa da ba su da tushe. ‘Yancin magana tabbaci ne na kundin tsarin mulki. ‘Yancin ɓatar da jama’a ba haka ba ne. Wannan bambanci ba takura wa dimokuraɗiyya ba ne; sharadi ne na rayuwarta.

An zaɓi Gwamna Abba Kabir Yusuf ne domin ya yi wa al’ummar Kano hidima, ya gyara cibiyoyinta, ya ƙarfafa tsarin mulki, ya kuma gina makoma da ta shafi ‘yanƙasa, ba cibiyoyin rabon gata na siyasar baya ba. Gwamnatinsa na ci gaba da wannan aiki ba tare da shagaltuwa da hayaniyar masu rikita takaicin kansu da manufar dimokuraɗiyya ba.

Tarihi, kamar yadda yake yi a kowane lokaci, zai zana layi mai tsabta tsakanin waɗanda suka yi amfani da mukamansu wajen gina cibiyoyi da yi wa jama’a hidima, da waɗanda suka juya zuwa kai hari ga cibiyoyin nan da zarar an cire su daga mukamansu. Kano na buƙatar siyasa mai zurfi, mai tushe a kan manufa, hujja, da muradin jama’a. Abin da Galadima ke gabatarwa babu ɗaya daga cikin waɗannan. Kuma al’ummar Kano masu ilimi da balagar siyasa, sun san bambanci.